PMEG

12.2.1. N – bazaj reguloj

La finaĵo N povas almetiĝi kiel finaĵo de diversspecaj vortoj.

  • O-vortoj: domo domon, hundo hundon, virino virinon, seĝoj seĝojn, vidoj vidojn

  • A-vortoj: ruĝa ruĝan, granda grandan, virina virinan, verdaj verdajn, knabaj knabajn

  • personaj pronomoj: mi min, ĝi ĝin, ili ilin, oni onin

  • tabelvortoj je U, O, A kaj E: kiu kiun, iu iun, ĉiuj ĉiujn, kio kion, ĉio ĉion, ia ian, nenia nenian, tiaj tiajn, tie tien, ie ien

  • lokaj E-vortoj: urbe urben, strande stranden (E-vortoj sen loka signifo ne povas ricevi N-finaĵon)

Legu ankaŭ pri N-finaĵo ĉe ne-Esperantigitaj nomoj.

La finaĵo N staras ĉiam post eventuala J-finaĵo: domojn, hundojn, virinojn, ruĝajn, grandajn, virinajn, kiujn, kiajn.

Se O-vorto havas la finaĵon N, tiam ankaŭ ĉiuj A-vortoj kaj tabelvortoj je U kaj A, kiuj estas rektaj priskriboj de tiu O-vorto, havu la finaĵon N:

  • grandan domon

  • domon ruĝan

  • tiun domon

  • tiajn domojn

  • tiun domon grandan

  • tian malgrandan domon antikvan

  • la malgrandajn domojn

  • domojn sen ĉiu ajn dubo tre antikvajn

Perverba priskribo de O-vorto tamen ne havu N-finaĵon: Mi refarbis la flavajn seĝojn blankaj.

Signifo «

N-finaĵo povas montri:

Kiam frazparto kun N-finaĵo (N-frazparto) montras ion alian ol objekto, ĝi rolas kiel komplemento (N-komplemento) aŭ kiel priskribo (N-priskribo). Tradicie oni diras, ke la N-finaĵo de N-komplemento aŭ de N-priskribo estas anstataŭaĵo de la rolvorteto je. Ofte oni ja povas alternative uzi rolvorteton.

Se oni pasivigas frazon, la objekto fariĝas subjekto. N-komplementoj kaj N-priskriboj tamen ne estas objektoj, kaj ne povas fariĝi subjekto de pasiva frazo.

N kune kun rolvorteto «

N-finaĵo povas kunlabori kun loka rolvorteto. Tiam N montras direkton.

Iafoje N-finaĵo kunlaboras kun la rolvortetoj anstataŭ kaj krom. Tiam N montras objekton.

Rolvortaĵoj kun N-finaĵo «

Ofte N-finaĵo kunlaboras kun E-vorto en rolvortaĵo: responde vian leteron, rilate tion.

Pli ol unu N-frazparto «

Povas esti en frazo samtempe pli ol unu frazparto kun N-finaĵo. Ekzemple povas esti du aŭ pli da rektaj objektoj de la sama verbo: Mi havas bovon kaj bovinon.FE.33 Aŭ povas esti ekz. tempa mezuro kaj rekta objekto: Eĉ unu momenton oni ne lasis min trankvila.FA3.7 Aŭ povas esti tempopunkto, rekta objekto kaj mezuro: Tiun vesperon ili alportis keston pezan pli ol cent kilogramojn. Estas multaj ebloj.

Sed oni ne uzu samtempe plurajn rektajn objektojn kun malsamaj rilatoj al la verbo. Ekzemple oni povas diri li min petis pri helpoli petis helpon de mi, sed ne *li min petis helpon*. Legu pli pri verboj kun alternativaj objektoj.